Stel je voor: een kaas die smaakt als karamel. Bruin van kleur, zoet van smaak, en zo anders dan alles wat je kent uit de kaaswereld. Dat is brunost, en in Noorwegen eten ze het elke dag.
Wat is brunost precies?
Brunost (letterlijk: “bruine kaas”) is eigenlijk geen kaas in de traditionele zin. Het wordt gemaakt van wei, het vocht dat overblijft bij het kaasmaken. Die wei wordt uren lang ingekookt tot het suiker karameliseert. Het resultaat is een stevig, snijdbaar blok met een zoete, karamelachtige smaak.
De bekendste variant is Gudbrandsdalen, ook wel geitost of gjetost genoemd. Deze wordt gemaakt van een mix van geitenmelk en koemelk, wat zorgt voor een licht scherpe ondertoon naast de zoetheid.
Benieuwd hoe brunost zich verhoudt tot andere bijzondere kazen? Lees ook ons artikel over Goudse kaas, de trots van de Nederlandse kaaswereld.
Hoe smaakt het?
Het is lastig om brunost te vergelijken met iets anders. Denk aan een kruising tussen karamel, fudge en dulce de leche, maar dan met de structuur van kaas. Het is zoet maar niet overheersend zoet. Er zit een subtiele geitenachtige tang in die het interessant houdt.
De eerste hap is voor veel mensen verrassend. Het is zo anders dan wat je verwacht van iets dat “kaas” heet. Maar de meeste mensen zijn na twee happen verkocht.
Hoe eet je brunost?
In Noorwegen is brunost een vast onderdeel van het ontbijt en de lunch. De traditionele manier:
- Op brood: snijd dunne plakjes met een kaasschaaf (de kaasschaaf is trouwens een Noorse uitvinding, specifiek voor brunost bedacht) en leg ze op brood
- Op wafels: de klassieke Noorse combinatie. Warme wafels met jam en brunost
- Op crackers: met een stukje komkommer erbij voor contrast
- Bij wild: in de Noorse keuken wordt brunost ook gebruikt in sauzen bij wildgerechten
De sleutel is om dunne plakjes te snijden. Brunost is intens van smaak, je hebt niet veel nodig.
Waarom het bijzonder is
Brunost is een product dat nergens anders in de wereld op grote schaal gemaakt wordt. Het is zo verweven met de Noorse cultuur dat er in 2013 een nationale crisis ontstond toen een vrachtwagen vol brunost in brand vloog in een tunnel en de productie tijdelijk stil lag.
Het is ook een duurzaam product. Omdat het gemaakt wordt van wei (een bijproduct van kaasmaken) dat anders weggegooid zou worden, is het in feite upcycling avant la lettre.
Zelf proeven?
Bij Cheese In A Box hebben we deze kazen vers gesneden in het assortiment:
Of laat je verrassen met ons kaasabonnement – elke maand 4 bijzondere kazen thuisbezorgd.
Brunost bestellen in Nederland
Brunost vind je niet in de gemiddelde Nederlandse supermarkt. Maar bij Cheese In A Box hebben we de echte Gudbrandsdalen in het assortiment. Rechtstreeks geimporteerd, en thuisbezorgd zodat je dit unieke Scandinavische product zelf kunt ontdekken.
Tip: neem een blok mee naar een kaasavond en laat je gasten raden wat het is. Niemand raadt het goed, en iedereen wil meer.